alergologia.biz.pl

 

Możliwe przyczyny przedwczesnego odklejenia się testów płatkowych

Radosław Śpiewak

Instytut Dermatologii, Kraków oraz Ambulatorium 'dermatolog.eu', Kraków

Sugerowany sposób cytowania: Śpiewak R. Możliwe przyczyny przedwczesnego odklejenia się testów płatkowych. alergologia.biz.pl. 2023;15:01. DOI: 10.14320/abp.2023.15.01

Streszczenie

Przedwczesne odklejenie testów płatkowych jest zjawiskiem wysoce niepożądanym w związku z nakładem pracy, czasu, a także kosztami materiałowymi i osobowymi poniesionymi w trakcie ich przygotowania i naklejenia na pacjenta. Z punktu widzenia pacjenta testy płatkowe to procedura, do której konieczne jest dostosowanie planów i nawyków i trzeba ją sobie wcześniej zaplanować. Dlatego przedwczesne samoistne odklejenie się testów płatkowych może pacjentów zniechęcać do podjęcia kolejnej próby, pozbawiając go tym samym niezbędnej diagnostyki alergologicznej i szansy na wykrycie uczulających go haptenów.

Słowa kluczowe: testy płatkowe, metodologia, technika, problemy, błędy, przyczyny niepowodzeń.

Wprowadzenie

W niniejszym opracowaniu zestawiłem możliwe przyczyny przedwczesnego, samoistnego odklejenia się testów płatkowych. Testy płatkowe wykonywane są z użyciem wyrobu medycznego określanego formalnie mianem "jednostki testowej" (ang. patch test unit, w Polsce potocznie zwanego "plastrem" ponieważ przypomina duży plaster opatrunkowy. Jednak w odróżnieniu od chłonnego opatrunku, jednostki testowe zawierają po 10 komór, do których przed umieszczeniem ich na skórze badanego wprowadza się wystandaryzowane hapteny diagnostyczne. Zadaniem "plastrów" jest utrzymanie próbek haptenów pod okluzją w wyznaczonych miejscach, w odpowiedniej odległości od siebie, co jest zdeterminowane przez pozycje komór. Istotny jest równiez czas okluzji. Aktualne wytyczne dobrej praktyki klinicznej Europejskiego Towarzystwa Wyprysku Kontaktowego (ESCD) [1] oraz Standardami w Alergologii III Polskiego Towarzystwa Alergologicznego (PTA) z 2019 roku [2,3] jednoznacznie określają, że czas okluzji musi wynosić 48 godziny (2 doby). Przedwczesne odklejenie komór powoduje skrócenie czasu okluzji, co wydatnie zwiększa ryzyko reakcji fałszywie ujemnych. Ponadto częściowo odklejone komory mogą przemieszczać się względem skóry, co skutkuje "rozmazaniem" haptenu, przez co odczytanie testów może być niemożliwe. Uzmysławia to, jak ważne dla prawidłowego wykonania testów jest utrzymanie jednostek testowych w miejscu przyklejenia przez cały okres okluzji.

W niniejszym artykule przedstawiam przegląd możliwych przyczyny przedwczesnego odklejania się testów płatkowych, opierając się na ponad trzydziestoletnim doświadczeniu we własnoręcznym zakładaniu i odczytywaniu testów płatkowych u pacjentów z każdej grupy wiekowej, z użyciem materiałów różnych producentów [4-31]. W testach płatkowych przeszedłem długą drogę - od własnoręcznego wycinania płatków z bibuły filtracyjnej i naklejania ich za pomocą dzianinowych plastrów do nowoczesnych, półprzepuszczalnych i wodoodpornych systemów z uniwersalnymi komorami, które można napełniać zarówno haptenami w wazelinie, jak i roztworach wodnych lub alkoholowych. Na podstawie swoich doświadczeń jestem przekonany, że przy zaawansowaniu technologicznym i jakości obecnie dostępnych systemów aplikacji, główną przyczyną samoistnego i przedwczesnego odklejenia testów jest "czynnik ludzki", czyli błędy personelu wykonującego testy oraz nieprawidłowe przygotowanie pacjentów lub ich niedostosowanie się do zaleceń lekarza.

A. Możliwe przyczyny odklejenia się testów płatkowych leżące po stronie pacjentów

  1. Naklejenie plastrów na natłuszczoną skórę. W swojej praktyce niejednokrotnie zetknąłem się z pacjentami (lub rodzicami pacjentów) przeświadczonymi o konieczności codziennego nawilżania skóry emolientami. Osoby badane, a w przypadku dzieci ich opiekunowie powinni zostać skutecznie poinformowani o zakazie smarowania grzbietu wszelkimi produktami nawilżającymi i natłuszczającymi, w tym "emolientowymi emulsjami do mycia" pozostawiającymi na skórze warstwę tłuszczu, która może negatywnie wpłynąć na adhezję jednostek testowych.
  2. Intensywne złuszczanie naskórka w miejscu naklejenia plastrów na skutek zaburzeń genetycznych (rybia łuska) lub niedawno przebytego stanu zapalnego (złuszczanie pozapalne). W takiej sytuacji materiał adhezyjny przykleja się do łusek luźno związanych z podłożem i w przypadku znacznego złuszczania jednostki testowe mogą odpadać razem z łuskami. Jest to zjawisko analogiczne do "tape strippingu".
  3. Nadmierne pocenie badanego, które może powodować "odmoczenie" plastrów mocujących.
  4. Odzież niedostosowana do testów, np. elastyczne koszulki czy bluzy przeciągane przez głowę, przy których ściąganiu może dojść do zerwania testów. Pacjenci (rodzice pacjentów) powinni otrzymać informację na temat zalecanego sposobu ubierania, najlepiej w formie pisemnej. Z mojego doświadczenia wynika, że średnio co czwarty pacjent przychodzi na testy w nieodpowiednim ubraniu mimo otrzymania informacji słownej oraz pisemnej na temat przygotowania do testów.
  5. Noszenie przez pacjentów plecaków, toreb, szelek, biustonoszy itd., które pośrednio lub bezpośrednio ocierają i uciskają na naklejone komory, co może powodować ich przemieszczenie i odklejenie.
  6. Drapanie lub inne manipulacje pacjentów, szczególnie dzieci lub kolegów, rodziców, rodzeństwa itd. przy jednostkach testowych.
  7. Duża ruchliwość pacjenta wiążąca się z napinaniem skóry grzbietu, poceniem, przewrotami lub wierceniem się na plecach, czy to w czasie aktywności dziennej, czy też podczas snu.

B. Możliwe przyczyny odklejenia się testów płatkowych leżące po stronie personelu wykonującego

  1. Naklejanie plastrów wzdłuż kręgosłupa w odcinku lędźwiowym zwiększa ryzyko odklejenia, szczególnie u dzieci z uwagi na ruchomość okolicy i naturalną ruchliwość dzieci. W przypadku niemowląt i małych dzieci sugeruję na całej długości grzbietu naklejać plastry w poprzek tułowia. U dorosłych w okolicy łopatkowej zalecane jest naklejanie wzdłuż kręgosłupa, jednak poniżej łopatek również u dorosłych sugeruję naklejanie plastrów prostopadle do kręgosłupa po obu jego stronach, co ogranicza ryzyko nadmiernego rozciągnięcia i odklejenia plastrów np. podczas schylania się. Granica między "dziecięcym" a "dorosłym" układem jest płynna i zależy od budowy ciała i ruchliwości badanego.
  2. Nadmierne wypełnienie komór testowych haptenami diagnostycznymi może skutkować "rozpełzaniem się" wazeliny poza komory z efektem podobnym do opisanego powyżej w punkcie A.1. Prawidłowa ilość substancji testowej w komorze to 20 µg (porcja zbliżona wielkością do główki dużej zapałki).
  3. Natłuszczenie rąk osoby naklejającej może mieć podobny efekt do opisanego powyżej. Dotykanie kleju zatłuszczonymi rękami może skutkować mniejszą przyczepnością plastra.
  4. Niewłaściwe naklejanie przez osobę wykonującą, np. przedwczesne oderwanie osłony plastra lub folii wzmacniającej, przez co jednostka testowa mogła być przyklejona pofałdowana z niepełną adhezją w niektórych fragmentach powierzchni.
  5. Brak dociśnięcia plastrów do skóry przez osobę naklejającą testy. Po naklejeniu plastrów zalecane jest ich dociśnięcie, np. płaską dłonią przez około 10-20 sekund, a ponadto dociśnięcie każdej komory z osobna, np. opuszkami palców, w celu zapewnienia pełnego i szczelnego przylegania komory oraz - co jest bardzo ważne dla wiarygodności testu - równomiernego rozprowadzenia haptenu w całej komorze. Godne polecenia jest zachęcenie pacjenta do położenia się na plecach na 15-20 minut w celu dociśnięcia i dopasowania plastrów do grzbietu.

Lekarze wykonujący testy płatkowe muszą posiadać wiedzę i doświadczenie w wykonywaniu testów płatkowych, w tym nie tylko odnośnie do prawidłowego wykonywania testów oraz ich odczytywania, lecz także w zakresie przygotowania pacjentów do testów. Zgodne z zaleceniami ESCD i PTA przygotowanie pacjenta i materiału do testów, a także naklejania testów na grzbiet pacjenta został przedstawiony na filmie instruktażowym "Testy Płatkowe: Wykonywanie".

W przypadku całkowite odklejenia jednostki testowej, lub gdy istnieje podejrzenie jej przemieszczenia w okresie okluzji, niezbędne jest powtórzenie testów z tym samym zestawem haptenów, które były wprowadzone do komór w odklejonej jednostce. W przypadku odklejenia części plastra należy powtórzyć testy z haptenami z odklejonej części. W przypadku, gdy dostępne jest jeszcze miejsce na skórze pacjenta, można to zrobić jeszcze w trakcie bieżącego cyklu testowego, stosownie go wydłużając (zwykle o 2 dodatkowe dni). W razie braku takiej możliwości lub braku zgody pacjenta, w karcie wyników testów płatkowych przy odklejonych haptenach w miejscu na wynik dla danego haptenu należy wpisać "NT" (not tested). Ewentualne odczyny w tym obszarze można opisać w uwagach do testów, jednak do czasu powtórzenia testu nie można ich traktować jako rozstrzygający wynik.

Podsumowanie

Przedwczesne, samoistne odklejenie jednostek testowych ("plastrów") powoduje przerwanie testów i uniemożliwia dokończenie diagnostyki alergologicznej, co zmniejsza szanse pacjenta na wyleczenie. W każdym przypadku odklejenia się testów płatkowych należy podjąć działania ukierunkowane na identyfikację oraz eliminację przyczyn odklejenia.

Piśmiennictwo

  1. Johansen JD, Aalto-Korte K, Agner T, Andersen KE, Bircher A, Bruze M, Cannavo A, Gimenez-Arnau A, Goncalo M, Goossens A, John SM, Liden C, Lindberg M, Mahler V, Matura M, Rustemeyer T, Serup J, Śpiewak R, Thyssen JP, Vigan M, White IR, Wilkinson M, Uter W. . European Society of Contact Dermatitis guideline for diagnostic patch testing - recommendations on best practice. Contact Dermatitis. 2015;73(4):195-221. doi: 10.1111/cod.12432
  2. Kruszewski J, Mazurek H, Czarnecka-Operacz M, Śpiewak R. Testy skórne. In: Kruszewski J, Kowalski ML, Kulus M, editors. Standardy w alergologii Wydanie III Stanowisko paneli eksperckich Polskiego Towarzystwa Alergologicznego. Termedia, Poznań 2019: 17-41.
  3. Śpiewak R. Praktyka wykonywania testów płatkowych w świetle aktualnych wytycznych. Wiad Dermatol. 2019(4):55-6. (abstrakt i pełny tekst)
  4. Śpiewak R, Brewczyński PZ. Powikłania po stabilizacji płytą metalową złamania kości udowej u chorej z alergią kontaktową na chrom, nikiel i kobalt. Pol Tyg Lek. 1993;48(29-30):651-2. (abstrakt i pełny tekst).
  5. Śpiewak R, Masłowski T, Bożek A, Brewczyński PZ. A double case report: Clinically different occupational dermatoses resulting from identical exposure to work environment at a photographic laboratory. Ann Agric Environ Med. 1995; 2: 87-91. (abstrakt i pełny tekst).
  6. Śpiewak R. Problemy interpretacyjne w alergologicznych testach płatkowych: analiza wyników badań 196 chorych z podejrzeniem wyprysku kontaktowego. Int Rev Allergol Clin Immunol. 1997;3(Suppl. 2):36. (abstrakt)
  7. Śpiewak R. Patch tests with popular topical antifungal drugs in eczema patients. Int Rev Allergol Clin Immunol. 2000;6(4):136-8.(abstrakt i pełny tekst).
  8. Śpiewak R. Atopy and contact hypersensitivity: a reassessment of the relationship using objective measures. Ann Allergy Asthma Immunol. 2005;95(1):61-5. doi: 10.1016/S1081-1206(10)61189-1.
  9. Śpiewak R. Alergia kontaktowa - diagnostyka i postępowanie. Alergia Astma Immunologia. 2007;12(3):109-26. (abstrakt i pełny tekst)
  10. Czarnobilska E, Śpiewak R, Dyga W, Obtułowicz A, Wsołek-Wnęk K, Obtułowicz K. Alergia kontaktowa u dzieci szkolnych z objawami wyprysku. Alergia Astma Immunologia. 2008;13(2):100-9. (abstrakt i pełny tekst)
  11. Śpiewak R. Patch testing for contact allergy and allergic contact dermatitis. Open Allergy J. 2008;1:42-51. doi: 10.2174/1874838400801010042.
  12. Śpiewak R. Testy płatkowe. alergologia.biz.pl. 2009;1(1):1-4. doi: 10.14320/abp.2009.1.01.
  13. Śpiewak R. Alergiczny wyprysk kontaktowy u dzieci. alergologia.biz.pl. 2010;1(2):5-8. (pełny tekst)
  14. Gregorius A, Śpiewak R. Porównanie wyników testów płatkowych z zastosowaniem Europejskiej Serii Podstawowej, Polskiej Serii Podstawowej oraz rozszerzonej serii autorskiej w diagnostyce chorych z podejrzeniem alergii kontaktowej. Alergoprofil. 2011;7(3):25-31. (abstrakt i pełny tekst)
  15. Brewczyński PZ, Grudzień A, Kubarek E, Śpiewak R. Analiza związku między atopią i alergią kontaktową w grupie pacjentów Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu. Int Rev Allergol Clin Immunol. 2012;18(4):180-4. (abstrakt i pełny tekst).
  16. Śpiewak R. The frequency and causes of photoallergic contact dermatitis among dermatology outpatients. Acta Dermatovenerol Croat. 2013;21(4):230-5. (abstrakt i pełny tekst)
  17. Śpiewak R. Alergia kontaktowa i alergiczny wyprysk kontaktowy. Alergol Pol - Pol J Allergology. 2014;1:150-7. doi: 10.1016/j.alergo.2014.11.001.
  18. de Waard-van der Spek FB, Darsow U, Mortz CG, Orton D, Worm M, Muraro A, Schmid-Grendelmeier P, Grimalt R, Śpiewak R, Rudzeviciene O, Flohr C, Halken S, Fiocchi A, Borrego LM, Oranje AP. EAACI position paper for practical patch testing in allergic contact dermatitis in children. Pediatr Allergy Immunol. 2015;26(7):598-606. doi: 10.1111/pai.12463.
  19. Uter W, Śpiewak R, Cooper SM, Wilkinson M, Sánchez Pérez J, Schnuch A, Schuttelaar ML.. Contact allergy to ingredients of topical medications: results of the European Surveillance System on Contact Allergies (ESSCA), 2009-2012. Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2016;25(11):1305-12. doi: 10.1002/pds.4064.
  20. Uter W, Amario-Hita JC, Balato A, Ballmer-Weber B, Bauer A, Belloni Fortina A, Bircher A, Chowdhury MMU, Cooper SM, Czarnecka-Operacz M, Dugonik A, Gallo R, Giménez-Arnau A, Johansen JD, John SM, Kieć-Świerczyńska M, Kmecl T, Kręcisz B, Larese Filon F, Mahler V, Pesonen M, Rustemeyer T, Sadowska-Przytocka A, Sánchez-Pérez J, Schliemann S, Schuttelaar ML, Simon D, Śpiewak R, Valiukevičienė S, Weisshaar E, White IR, Wilkinson SM.. European Surveillance System on Contact Allergies (ESSCA): results with the European baseline series, 2013/14. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2017. doi: 10.1111/jdv.14423.
  21. Warburton KL, Uter W, Geier J, Śpiewak R, Mahler V, Crepy MN, Schuttelaar ML, Bauer A, Wilkinson M. Patch testing with rubber series in Europe: a critical review and recommendation. Contact Dermatitis. 2017;76(4):195-203. doi: 10.1111/cod.12736.
  22. Dittmar D, Uter W, Bauer A, Fortina AB, Bircher AJ, Czarnecka-Operacz M, Dugonik A, Elsner P, Gallo R, Ghaffar SA, Giménez-Arnau A, Johnston GA, Kręcisz B, Filon FL, Rustemeyer T, Sadowska-Przytocka A, Sánchez-Pérez J, Schnuch A, Simon D, Śpiewak R, Spring P, Corradin MT, Valiukevičienė S, Vok M, Weisshaar E, Wilkinson M, Schuttelaar ML. European Surveillance System on Contact Allergies (ESSCA): polysensitization, 2009-2014. Contact Dermatitis. 2018;78(6):373-85. doi: 10.1111/cod.12966.
  23. Śpiewak R. Assessment for metal allergy: Patch testing. W: Chen JK, Thyssen JP, editors. Metal allergy. From dermatitis to implant and device failure. Springer, Cham 2018: 107-24.
  24. Wilkinson M, Goncalo M, Aerts O, Badulici S, Bennike NH, Bruynzeel D, Dickel H, Garcia-Abujeta JL, Giménez-Arnau AM, Hamman C, Isaksson M, Johansen JD, Mahler V, Niklasson B, Orton D, Pigatto P, Ponyai G, Rustemeyer T, Schuttelaar MLA, Śpiewak R, Thyssen JP, Uter W.. The European baseline series and recommended additions: 2019. Contact Dermatitis. 2019;80(1):1-4. doi: 10.1111/cod.13155.
  25. Loman L, Uter W, Armario-Hita JC, Ayala F, Balato A, Ballmer-Weber BK, Bauer A, Bircher AJ, Buhl T, Czarnecka-Operacz M, Dickel H, Fuchs T, Giménez Arnau A, John SM, Kränke B, Kręcisz B, Mahler V, Rustemeyer T, Sadowska-Przytocka A, Sánchez-Pérez J, Scherer Hofmeier K, Schliemann S, Simon D, Spiewak R, Spring P, Valiukevičienė S, Wagner N, Weisshaar E, Pesonen M, Schuttelaar MLA. European Surveillance System on Contact Allergies (ESSCA): Characteristics of patients patch tested and diagnosed with irritant contact dermatitis. Contact Dermatitis. 2021. doi: 10.1111/cod.13833.
  26. Uter W, Bauer A, Belloni Fortina A, Bircher AJ, Brans R, Buhl T, Cooper SM, Czarnecka-Operacz M, Dickel H, Dugonik A, Geier J, Giménez-Arnau AM, Gonçalo M, Johansen JD, Johnston GA, Mahler V, Rustemeyer T, Sanchez-Perez J, Schuttelaar MLA, Simon D, Śpiewak R, Valiukevičienė S, Weisshaar E, White IR. Patch test results with the European baseline series and additions thereof in the ESSCA network, 2015-2018. Contact Dermatitis. 2021;84(2):109-20. doi: 10.1111/cod.13704.
  27. Kalicińska J, Wiśniowska B, Śpiewak R. Irritant patch tests reactions to cosmetic ingredients. Alergol Pol - Pol J Allergology. 2022;9(1):55–61. doi: 10.5114/pja.2022.112784.
  28. Bauer A, Pesonen M, Brans R, Caroppo F, Dickel H, Dugonik A, Larese Filon F, Geier J, Gimenez-Arnau AM, Napolitano M, Patruno C, Rustemeyer T, Simon D, Schuttelaar MLA, Śpiewak R, Stingeni L, Vok M, Weisshaar E, Wilkinson M, Valiukeviciene S, Uter W.. Occupational contact allergy: The European perspective-Analysis of patch test data from ESSCA between 2011 and 2020. Contact Dermatitis. 2023;88(4):263-74. doi: 10.1111/cod.14280.
  29. Reeder MJ, Warshaw E, Aravamuthan S, Belsito DV, Geier J, Wilkinson M, Atwater AR, White IR, Silverberg JI, Taylor JS, Fowler JF Jr, Maibach HI, DeKoven JG, Buhl T, Botto N, Giménez-Arnau AM, Gallo R, Mowad C, Lang CCV, DeLeo VA, Johnston G, Pratt MD, Brockow K, Adler BL, Houle MC, Dickel H, Schuttelaar MLA, Yu J, Śpiewak R, Dunnick C, Filon FL, Valiukeviciene S, Uter W. Trends in the Prevalence of Methylchloroisothiazolinone/Methylisothiazolinone Contact Allergy in North America and Europe. JAMA Dermatol. 2023;159(3):e225991. doi: 10.1001/jamadermatol.2022.5991.
  30. Wilkinson SM, Goncalo M, Aerts O, Badulici S, Dickel H, Gallo R, Garcia-Abujeta JL, Giménez-Arnau AM, Hamman C, Hervella M, Isaksson M, Johansen JD, Mahler V, Niklasson B, Pigatto P, Ponyai G, Rustemeyer T, Schuttelaar MLA, Śpiewak R, Stingeni L, Thyssen JP, Uter W.. The European baseline series and recommended additions: 2023. Contact Dermatitis. 2023;88(2):87-92. doi: 10.1111/cod.14255.
  31. Śpiewak R. Diseases from the spectrum of dermatitis and eczema: Can "omics" sciences help with better systematics and more accurate differential diagnosis? Int J Mol Sci. 2023;24(13). doi: 10.3390/ijms241310468.

o g ł o s z e n i a

Polecamy
Polecamy
Polecamy

This is an open access resource. All rights reserved to respective authors (text) and the Publisher (presentation, source code).
Unauthorized use, including by artificial intelligence (AI), is not allowed.
Document created: 25 September 2023, updated: 3 November 2023.